Restaurant 11 telt zijn laatste dagen. In de gymzaal van het voormalige PTT kantoor pal naast het Centraal Station in Amsterdam, werd een jaar of wat hip gegeten en hip feest gevierd. Het was een plek waar je gezien kon worden. Maar het feest is over. Vandaag of morgen flopt het tl-licht voorgoed aan en komen de slopers. Voor Oswald Schwirtz, voorzitter van de Kamer van Koophandel Amsterdam een mooie reden zijn serie deStatus Lunches hier te beginnen

Voor de lezers met een stalen geheugen: u heeft gelijk. Oswald Schwirtz speelde al eerder een hoofdrol in deStatus. Alleen het blad heette toen anders en Schwirtz was nog geen voorzitter van de Kamer van Koophandel. Hij was ondernemer en stond op het punt zijn werkzaamheden in de boekenbranche af te sluiten. Hij had nog geen idee wat hij daarna zou gaan doen. Wie hem destijds voorspelde dat hij voorzitter van ‘de kamer’ zou worden, zou gefeliciteerd worden met de enorm creatieve inval of volkomen voor gek verklaard worden. Maar hij werd het toch. En dat was voor ons een mooie aanleiding om hem uit te nodigen mee te werken aan een serie lunch-interviews. Hij nodigt de gast uit, wij betalen de lunch.

Lennart Pijnenborg valt in de categorie jong, snel en dynamisch. Aangevuld met prettige, maar voor die categorie mensen niet altijd even vanzelfsprekende karaktereigenschappen: beschaving, een zekere bescheidenheid en realiteitszin. Hij formuleert bedachtzaam maar is niet bang uitspraken te doen. Hij kiest zijn woorden zorgvuldig zonder dat het ten koste gaat van zijn bevlogenheid. Samen met de minstens zo bevlogen en licht excentrieke voorzitter van de kamer van Koophandel, is het immense restaurant snel gevuld.

De twee kennen elkaar al langer. Schwirtz was ‘in de buurt’ toen Pijnenborg zich aansloot bij Cumulus Productions. Sterker nog, Schwirtz koppelde hem min of meer aan Wik Becker, destijds cameraman en regisseur bij IDtv. Lang verhaal in de notendop: Becker en Pijnenborg begonnen Cumulus Productions, maakte het bedrijf groot en uiterst succesvol en verkochten het aan IDtv. Zo keerden beiden weer terug op het oude best. Pijnenborg had er tijdens zijn studie stage gelopen.

“Waarom ik Lennart heb uitgenodigd? Omdat hij een succesvolle ondernemer is en omdat hij al op relatief jonge leeftijd een wijze beslissing nam. Slagen als ondernemer is geen kwestie van gewoon maar door blijven gaan. Hun bedrijf groeide enorm snel en voor veel ondernemers is dat het bewijs dat ze het goed doen. Dus wat doen ze? Ze gaan door, door, door. Lennert en Wik hebben op een gegeven moment onderkent dat aansluiting bij een grotere partij, in dit geval IDtv, beter was dan op de oude voet doorgaan. Die wijsheid is niet iedereen gegeven”.

Cumulus productions maakt tv-producties met een commerciële inslag. Het bewegende equivalent van een sponsored magazine. Een van de langstlopende en meest bekende producties is Camping Life. Maar Cumulus was ook verantwoordelijk voor Grenzeloze Ambitie – een programma over een achttal in Nederland geslaagde ondernemers die hun producten in het buitenland aan de man gingen brengen. “dat was een geweldig programma om te maken,” blikt Pijnenborg terug. “het is jammer dat er op de Nederlandse tv niet meer aandacht is voor ondernemerschap”.

Dat Lennert Pijnenborg voor zichzelf zou beginnen, stond niet bepaalt in de sterren geschreven. Hij studeerde keurig af, Human Recources, en deed daarna de Hoge School voor de Kunsten, richting TV en Theater producties. “Hoewel film me in eerste instantie nader aan het hart lag, trok de tv-wereld me uiteindelijk toch meer. Het is wat sneller allemaal. En dat je er een commercieel tintje aan kunt geven, dat trok me ook wel. Waarom ik ooit HR ben gaan doen, weet ik eerlijk gezegd niet meer”.
“Oh, dat begrijp ik wel. Je houdt van mensen”.
“Ja, dat klopt wel. Maar ik kwam er al snel achter dat HR werken in een cirkeltje is. Nooit eens wat nieuws. En dat vind ik nou juist het leuke aan dit vak. Je begint elke productie weer helemaal opnieuw met niks. En telkens in nieuwe werelden”.
“Wist je wel dat je ondernemerschap ‘in je hebt’?
“Nee, eerlijk gezegd niet. Maar achteraf klopt het wel. Die spanning, dat pionieren, dat continu bouwen aan iets dat groeit zodat je uiteindelijk kunt zeggen: Kijk, dat heb ik opgezet! Dat is fantastisch. En nu weet ik van mezelf dat ik die onrust in me heb. Maar dat wist ik eerlijk gezegd niet. Ik heb dat moeten leren herkennen”.
“Je likt ze er vaak zó uit, ondernemers. Die onrust, die bewijsdrang – het is iets waar je mee geboren bent”.
“Het laat je ook nooit los. Als we hier zo zitten, dan zit ik al te kijken hoe zo’n tent functioneert. Hoe ze het georganiseerd hebben, hoeveel mensen er rondlopen. Volgens mij hebben meer ondernemers dat. Je bent niet alleen met je vak bezig maar met je volledige omgeving”.
“En geld? Wilde je rijk worden toen je ging ondernemen?”
“In zekere zin wel. Ik heb op een gegeven moment gedacht dat het toch wel prettig zou zijn om voor mezelf financiële onafhankelijkheid te creëren. Maar het is nooit de primaire doelstelling geweest. Het gekke is dat het financiële aspect pas belangrijk werd toen we de tent gingen verkopen. Ik had er daarvoor nog nooit bij stilgestaan hoeveel het bedrijf waard zou zijn. En dat is misschien maar goed ook. Volgens mij ga je verkrampt opereren als je daar mee bezig bent. Als je onderneemt moet je gewoon je dingen doen en kijken hoe ze lopen. Ik denk niet dat ik gelukkig zou worden als ik in tweedehands vrachtauto’s zou handelen”.

Pijnenborg: “Ondernemen is erg in tegenwoordig. Maar de trend, de manier waarop het wordt benaderd is in mijn ogen vaak verkeerd. Het gaat bijna altijd over geld. Geld verdienen is leuk, maar achter bijna elke ondernemer zit een jongensboek. Dat verhaal is veel interessanter. Het gaat om die ‘spirit’, die bevlogenheid. Zelfs de grootste ondernemer kan af en toe eens stranden. Soms lukken dingen gewoon niet. Ben je te vroeg of maak je een inschattingsfout. Daarnaast is er altijd een balans tussen realisme en ondernemen. Je kunt wel de wereld willen, maar je moet ook kunnen inschatten wat de mogelijkheden zijn. Het heeft uiteindelijk toch met de kwaliteit van de persoon in kwestie te maken. Wat zijn die capaciteiten? Wat kan die vent? Blijven gaan, de beste willen zijn in wat je doet en daar kei- en keihard voor werken. Er wordt volgens mij veel te veel gedacht dat kennis het allerbelangrijkste is. Natuurlijk moet je weten wat je doet, maar als je idee goed is en je trekt er keihard aan, dan lukt het. Dat is en blijft het allerbelangrijkste element. Dat klinkt misschien kort door de bocht, maar ik zie veel ondernemers toch net even iets teveel dromen in plaats van te werken. Je moet je idee constant een zetje blijven geven. Hoe lastiger het wordt, des te dichter ben je bij succes. Er is niets mis met dromen, dat is fantastisch en daar begint het vaak mee, maar daarna is het gewoon buffelen. Niet even, maar constant. Vaak zeven dagen per week”.

“Heb je onevenredig hard moeten werken?”
“Nee, ik heb het nooit als hard werken gezien. Dat was het natuurlijk wel in de strikte betekenis van het woord, maar het was leuk. Dus onevenredig was het zeker niet. Lastig was het soms wel. We zitten in een branche waarin het op en af gaat. Je moet toch steeds weer nieuwe programma’s bedenken. Soms loopt een programma zes seizoenen, soms veel korter. Maar, eerlijk is eerlijk, er is wel vrijwel continu sprake geweest van een opgaande lijn. We zijn drie, vier jaar achter elkaar enorm gegroeid. Nooit de bank hoeven te bellen. In de beginperiode hebben we wel situaties gehad dat we een paar maanden moeite hadden onze eigen salarissen te betalen. Dat was voor mij als vrijgezel, net afgestudeerd, nooit zo’n punt. Ik wist bij wijze van spreken niet beter. Maar mijn compagnon had een vrouw, kinderen en hypotheek. Daar heb ik wel met bewondering naar gekeken. Maar daar gaat ondernemen ook over: voelen dat de sky niet direct de limit is. Ik had veel vrienden die tegelijkertijd afstudeerden en een keurige baan vonden. Die hadden destijds stuk voor stuk meer te besteden dan ik – plus een nieuwe leaseauto voor de deur. We zijn natuurlijk enorm verwend in Nederland. We zitten al snel op allerlei zekerheden. Daar kun je op varen, maar niet als ondernemer”.

OS: “Angst, stress en paniek zijn onderbelicht aspecten van ondernemerschap. Net als de afhankelijkheid van andere parijen, je financiers, de bank. Heb je daar last van gehad?”
“De slapeloze nachten – dat hoort er ook bij. Dat is onvermijdelijk. Net als de stress. Die kan lekker oplopen. Je hebt ook nooit vrij. Je doet nooit helemaal de deur achter je dicht. Die staat op zijn best op een kier, maar vaker dan je misschien lief is wagenwijd open. Ondernemen is heel intens. Daar helpen alle moderne communicatiemiddelen ook niet echt bij. Je kúnt niet alleen 24 uur per dag werken, het wordt ook van je verwacht. In alles wat je doet, staat het bedrijf voorop. Je richt je leven in aan de hand van de agenda van je bedrijf. Zeker in de beginperiode als er ergens gedraaid werd, dan was ik er bij. Doordeweeks en in het weekenden, overdag en ’s nachts. Ook al was het achteraf gezien niet eens nodig. Maar daar ben je gewoon bij, punt. En dus kun je niet mee als vrienden of ex-studiegenoten een weekendje gaan skiën. Dat klopt. Maar is dat een keerzijde? Het is maar net hoe je het bekijkt. Ik móest op de set aanwezig zijn. Zo voelde ik dat”.

“En dat is nog steeds zo?”
“Je moet op een gegeven moment keuzes maken. Je moet de dingen die je het allerleukste vindt loslaten, de dingen waarom je überhaupt dat bedrijf begon. En dat vond ik wel eens lastig. Wat vooral moeilijk is, is dat het zo ontzettend leuk is om op de vloer te staan. Ook al omdat je merkt dat de afstand tot de mensen waar je mee werkt daardoor groter wordt. Als je een moeilijke productie met iemand hebt gedraaid, dan ben je bij wijze van spreken vrienden voor het leven, Dat is heel intens. Dat heb ik wel gemist, die dynamiek. Het wordt wat onpersoonlijker.”

“Hoe nu verder?”
“Voorlopig zit ik goed. Maar op de wat langere termijn, zie ik mezelf wel weer iets nieuws starten. Geen idee wat en geen idee wanneer”.
“Weer met je poten in de modder?”
“Ja. Ik heb de laatste jaren vaak gedacht, goh, blij dat ik uit het geploeter ben. Dat ik niets meer hoef te regelen omdat dat allemaal voor me wordt gedaan. Maar ik begin dat nu ook wel weer te missen – dat bikkelen, dat gerommel op een draaidag...
Toen we de joint venture aangingen met IDtv gingen zij de backoffice doen. Dat was voor ons een enorme stap, een enorme verlichting. Nu denk ik, goh, we huren gewoon weer een kantoortje, keukentafel er in en we beginnen opnieuw. Pionieren!”.

“Dat dacht John de Mol ook toen hij Talpa begon…”
“John de mol is zó groot, die kan niet meer groeien. Het lukte hem niet om zijn bevlogenheid in dat bedrijf te krijgen. Je kunt nog zo charismatisch en talentvol zijn, als dat niet lukt, dan wordt het nooit wat”.